List przewozowy CMR – jego znaczenie w przewozie towarów

lut 21, 2017 | Konwencja CMR, Przewóz transgraniczny, Transport międzynarodowy

Fot.: pexels.com

Konwencja CMR jest aktem prawnym stosowanym do odpłatnych usług świadczonych w międzynarodowym samochodowym transporcie towarów, wykonywanym zarobkowo przez profesjonalnych przewoźników. Umowa o międzynarodowym przewozie drogowym towarów podpisana została w 1956 roku w Genewie. Nie stosuje się jej jednak do przewozów dokonywanych na mocy odrębnych międzynarodowych konwencji pocztowych, również do przewozu zwłok bądź też do przewozów ładunków należących do przesiedleńców (art. 1 ust. 4 Konwencji CMR).  Konwencja CMR zawiera klauzulę ograniczającą odpowiedzialność przewodnika. W razie opóźnienia dostawy, jeżeli osoba uprawniona udowodni, że wynikła stąd dla niej szkoda przewoźnik obowiązany jest zapłacić odszkodowanie, które nie może przewyższać kwoty przewoźnego. W protokole nr 19 istotnie zmodyfikowano postanowienia art. 23 ust. 3 Konwencji CRM przyjęto bowiem inny miernik obliczania wysokości odszkodowania należnego od przewoźnika przez odwołanie się do tzw. specjalnego prawa ciągnienia.

Konwencja CRM ujednolica:

  • dokumentację przewozową;
  • przewozy wykonane przez następujących po sobie przewoźników;
  • warunki umowy o przewóz drogowy towarów;
  • odpowiedzialność przewoźnika;
  • tryb skargi i reklamacji;
  • roszczenia wynikające z przewozu.

Konwencja CMR reguluje również:

  • obowiązki i odpowiedzialność nadawcy wobec przewoźnika;
  • prawa nadawcy do rozporządzania towarem;
  • prawa rozporządzania towarem przysługujące odbiorcy;
  • warunki wydania towaru odbiorcy;
  • możliwość odmowy przyjęcia ładunku przez odbiorcę;
  • postępowanie przewoźnika z ładunkiem nieodebranym;
  • reklamacje i roszczenia wynikające z przewozu, tryb i ich przedawnienie.

Co to jest list przewozowy?

Listem przewozowym według § 408 HGB nazywany jest dokument pisemny dokumentujący umowę przewozu, niebędący jednak warunkiem umowy. Wystawiany jest w trzech egzemplarzach (art. 5 Konwencji), z czego pierwszy egzemplarz spełnia ważną funkcję i zostaje u nadawcy, który wpisany jest w liście przewozowym, drugi egzemplarz wydany jest wraz z wydaniem przesyłki odbiorcy, natomiast trzeci przeznaczony jest dla przewoźnika jako dowód wykonania umowy przewozu. W praktyce natomiast liczba egzemplarzy jest większa z różnych przyczyn takich jak to, że spedytor zazwyczaj żąda przesłania dla siebie trzeciego egzemplarza. Liczba trzech listów jest obowiązkowa, do tego żeby formalna funkcja listu przewozowego była realizowana.

Nie zawsze treść listu przewozowego odpowiada rzeczywistej relacji prawnej jaka zachodzi między przewoźnikiem a jego zleceniodawcą. Ważne jest, że pierwszy egzemplarz listu przewozowego zostaje u nadawcy wskazanego w liście przewozowym i wraz z innymi danymi w nim wpisanymi stanowi dowód wydania przesyłki określonej w treści listu przewozowego. Rola pierwszego egzemplarza jest szczególna. Dokument ten zabezpiecza towar przed wydaniem nieuprawnionym i pełni tu ważną rolę. Bez okazania takiego dokumentu przewoźnik nie powinien wykonać instrukcji i powinien trzymać się treści listu przewozowego, co do miejsca przeznaczenia przesyłki. W liście zamieszcza się opis przesyłki. Istotne jest, aby zapis był zrozumiały i poddający się weryfikacji przez kierowcę działającego przy przyjmowaniu przesyłki w imieniu przewoźnika. Niezbędnym elementem opisu przesyłki jest waga, ponieważ w razie szkody w przesyłce odszkodowanie oblicza się przy uwzględnieniu wagi brutto utraconego lub uszkodzonego ładunku. Bardzo ważną częścią jest potwierdzenie odbioru ładunku. Stanowi ono pokwitowanie odbioru ładunku i drugiego egzemplarza listu przewozowego. W razie wątpliwości co do tożsamości odbierającego ładunek należy żądać wylegitymowanie się i wpisania numerów dokumentów do listu przewozowego, a także potwierdzenia uprawnień tej osoby do działania w imieniu odbiorcy.

Aż do przekazania listu przewozowego stronie odbiorczej bezpośredni przewoźnik jest zobowiązany do wypełnienia poleceń nadawcy, następnie odbiorcy. Te polecenia nie powinny jednak prowadzić do podziału ładunku.

Rechtsanwaltskanzlei Trojan (kanzlei-trojan.de/pl)

Odpowiedzialność przewoźnika w prawie niemieckim – transport towarów

lut 20, 2017 | Umowa przewozu na gruncie prawa niemieckiego, Umowa spedycji w prawie niemieckim

Fot.: pexels.com

Prawo niemieckie, podobnie jak prawo polskie, przewiduje możliwość zawarcia umowy mającej za przedmiot przewóz towarów, tzw. umowę przewozu. Treść niemieckiej umowy przewozu, uregulowanej w §§ 407 i n. niemieckiego kodeksu handlowego (dalej: HGB), stanowi zobowiązanie przewoźnika do przewiezienia towaru do miejsca przeznaczenia oraz przekazania tego towaru odbiorcy w miejscu przeznaczania. Zagadnienia dotyczące odpowiedzialności przewoźnika reguluje również niemiecki kodeks handlowy. Omawiając wspomnianą problematykę należy podkreślić, że odnosi się ona nie tylko do działań i zaniechań samego przewoźnika, ale także działań i zaniechań osób zatrudnionych przez przewoźnika, także tymczasowo. Na dodatek, w kręgu osób, których działania objęte są zakresem odpowiedzialności przewoźnika znajdują się także pracownicy wypożyczeni przez przewoźnika oraz członkowie rodziny przewoźnika, którzy w jego przedsiębiorstwie świadczą pracę, o czym stanowi § 428 HGB. Wypada wspomnieć, że jeżeli przewoźnik obowiązki wykonywał przy pomocy innych osób, to ciężar odpowiedzialności za ich działania będzie na nim spoczywał.

Wykonanie umowy przewozu

Wykonanie umowy przewozu następuje na podstawie listu przewozowego, którego zadaniem jest potwierdzenie zawarcia umowy przewozu o określonej treści oraz przekazania towaru przez przewoźnika, co wynika z § 409 HGB. Przyjmuje się, że towar dotarł do odbiorcy w stanie zgodnym z treścią umowy przewozu, jeżeli przewoźnik nie powziął informacji o jego uszkodzeniu czy utracie. O ewentualnej utracie towaru lub jego zauważalnym uszkodzeniu przewoźnik powinien być bowiem  poinformowany przez odbiorcę lub wysyłającego w chwili, w której towar jest przyjmowany. Jeżeli takiej informacji nie powziął, należy przyjąć, że towar dotarł do odbiorcy w stanie nienaruszonym. Co ważne, fakt uszkodzenia lub utraty towaru może zostać zgłoszony przewoźnikowi także w późniejszym terminie, tj. w przeciągu siedmiu dni licząc od momentu dostawy. Chodzi o sytuacje, w których uszkodzenie czy utrata towaru były w momencie przyjmowania towaru niezauważalne. Jeżeli zgłoszenie we wskazanym terminie nie nastąpi, zakłada się, że dostarczony towar został dostarczony w stanie zgodnym z zapisami umowy.

Zasady odpowiedzialności przewoźnika

Zasady odpowiedzialności przewoźnika uregulowane zostały w § 425 HGB. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku utraty całkowitej lub utraty częściowej towaru albo jego uszkodzenia powstanie szkoda, osobą za nią odpowiedzialną będzie przewoźnik. Aby można było mówić o odpowiedzialności przewoźnika, utrata lub uszkodzenie towaru powinno:

  • mieć miejsce w czasie od jego przejęcia do transportu aż do momentu, w którym został dostarczony

lub

  • wynikać z faktu, że przekroczony został termin dostawy.

Należy podkreślić, że pod pojęciem szkody rozumiemy zarówno tę, która dotyka towaru, jak i tę o charakterze majątkowym.

§ 429 HGB wyznacza granicę odszkodowania, do którego zapłaty zobowiązany jest wówczas przewoźnik. Jeśli towar zostanie uszkodzony, przewoźnik będzie zobowiązany do zapłaty odszkodowania wynoszącego tyle, co różnica pomiędzy wartością towaru nieuszkodzonego, według stanu w miejscu i czasie jego przejęcia do transportu, a wartością towaru, jaką można byłoby mu przypisać w miejscu i czasie, w którym miał być przejęty. Również w przypadku całkowitej lub częściowej utraty towaru, na przewoźniku ciąży obowiązek uiszczenia odszkodowania. Jego wysokość ustala się wyznaczając wartość, jaką miał towar w miejscu i momencie, w którym został przejęty do transportu. Wypada wspomnieć, że proces ustalenia wysokości szkody również może wiązać się z pewnymi kosztami i ich pokrycie leży po stronie przewoźnika, co wynika wprost z § 430 HGB. Mowa na przykład o wynagrodzeniu dla rzeczoznawczy. Ustalając wspomniane wartości bierze się pod uwagę rynkowe lub średnie ceny.

Wyłączenie odpowiedzialności przewoźnika

 Regulacje niemieckiego prawa stanowią o przypadkach, w których odpowiedzialność przewoźnika będzie wyłączona lub ograniczona (§§ 426, 427 HGB). Ma to miejsce, jeżeli przewoźnik, jego pracownik lub osoby, z których pomocy korzystał, mimo dołożenia największej staranności nie mogły zapobiec powstaniu szkody lub utracie towaru, a także powstałymi w związku z tym skutkami. Kiedy przewoźnik będzie mógł się uchylić od odpowiedzialności? Między innymi wtedy, gdy to wysyłający spowodował, że szkoda zaistniała. O odpowiedzialności przewoźnika nie będzie także mowy, gdy na szkodę  miała wpływ wyjątkowa wada towaru lub działanie odbiorcy.

Rechtsanwaltskanzlei Trojan 

Jak prawo niemieckie reguluje umowę spedycji?

lut 13, 2017 | Umowa spedycji w prawie niemieckim

Fot. pexels.com

Unormowań prawnych odnoszących się do umowy spedycji w niemieckim systemie prawa poszukiwać należy w ustawie Handelsgesetzbuch (HGB), czyli Kodeksie handlowym. Na mocy umowy spedycji w prawie niemieckim, spedytor zleca przesłanie określonego towaru za odpowiednim wynagrodzeniem. Trzeba nadmienić, że spedytor świadczyć musi usługi w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej. Spedytor odpowiada więc za zorganizowanie transportu, w odróżnieniu od przewoźnika, na którym ciąży odpowiedzialność za przewiezienie towaru. Co więcej, spedytor ma za zadanie realizować usługi na takim poziomie, by sprostać oczekiwaniom i potrzebom zleceniodawcy. Przewóz powinien być wykonywany terminowo i nie powinien być niczym zakłócony. Należy nadmienić, że zakres przedmiotowy usług spedycji może, ale nie musi, uwzględniać realizowanie usługi przewozowej.

Obowiązki spedytora

Niemieckie przepisy prawa stanowią o trzech obszarach, zgodnie z którymi pogrupowano obowiązki należące do spedytora. Chodzi o:

  • planowanie,
  • realizację,
  • zabezpieczenie.

Po pierwsze, spedytor zajmuje się wskazywaniem środków oraz wyznaczaniem tras, dróg transportu. Jest on odpowiedzialny za przyjęcie towaru, powinien zadbać także o to, by towar został przygotowany do transportu. Po drugie, spedytor zawiera umowy z wybranymi przewoźnikami. Po trzecie, odpowiada za ubezpieczenie towaru i zapewnienie mu odpowiedniego opakowania. Do katalogu jego obowiązków zaliczyć trzeba również właściwe oznakowanie przesyłki czy, w określonych przypadkach, opłacenie cła. Wreszcie, trzeba podkreślić, że spedytor powinien wszystkie nałożone na niego obowiązki wypełniać zachowując należyty stopień staranności. Chodzi przede wszystkim o to, by zważał on na dobro usługobiorcy i brał pod uwagę jego wytyczne.

Znaczenie ADSp

Omawiając charakter umowy spedycji w prawie niemieckim wskazać należy na rosnącą praktyczną rolę Ogólnych Niemieckich Warunków Spedycyjnych (ADSp). Odnoszą się one do problemów, które w ustawodawstwie nie zostały uregulowane wcale lub uregulowano je niezbyt wyczerpująco. Ogólne Niemieckie Warunki Spedycyjne obowiązują od 1927 roku. Na przestrzeni lat były nowelizowane, a źródłem ich powstania były ustalenia poczynione przez stowarzyszenia branżowe, które zrzeszały spedytorów i załadowców. W sytuacjach, w których nie będą mogły mieć zastosowania Ogólne Niemieckie Warunki Spedycyjne, stosować trzeba będzie regulacje prawa handlowego oraz przepisy kodeksu cywilnego. ADSp stanowią z reguły istotny element umowy spedycji. By mogły one stanowić treść kontraktu powinno nastąpić powołanie się na nie w sposób wyraźny lub milczący. Zleceniodawca może je także zaakceptować milcząco, jeśli wie lub musi wiedzieć, że są one zwykle fundamentem transakcji, które spedytor realizuje. Przepisy ADSp stosować może każdy, kto jest do tego uprawniony, jeśli tylko zezwolenie w tym zakresie jest uwzględnione w treści umowy, umowa spedycji dotyczy podmiotów, które mają prawo do stosowania reguł ADSp, uprawnienie jest objęte zakresem przedmiotowym wykonywanych usług spedycyjnych.

Wypada wspomnieć, że Ogólne Niemieckie Warunki Spedycyjne odnoszą się do zagadnień dwojakiego rodzaju – dotyczących realizacji zleceń oraz związanych z obsługą szkód, do których doszło w trakcie transportu.

Spedytor w roli przewoźnika

Na gruncie praktyki zaobserwować można sytuacje, w których spedytor przyjmuje rolę przewoźnika i korzysta z praw, jakie przewoźnikowi przysługują. Mowa o przypadkach, w których spedytor nie wynajmuje transportu, by przewieźć towar – przewozem zajmuje się bowiem sam. Trzeba mieć na uwadze, że jeżeli rola spedytora ulega wspomnianej modyfikacji, zastosowanie będą miały regulacje prawa przewozowego, ale oczywiście tylko w odniesieniu do zobowiązań związanych z transportem towaru. W konsekwencji na spedytorze będzie ciążyć na przykład odpowiedzialność za szkody, które spowodowane zostaną na przestrzeni okresu, którego ramy wyznacza moment przejęcia towaru do transportu oraz moment dostarczenia towaru odbiorcy.